แปลเก่ง ≠ ใช้ภาษาสวยจริงไหม

Credit: Canva.com

เมื่อความถูกต้องกับความสวยงามไม่ใช่สิ่งเดียวกันเสมอไป หลายคนคิดว่า คนที่แปลเก่งต้องเป็นคนที่ “ใช้ภาษาสวย” ประโยคต้องลื่น ไพเราะ อ่านแล้วรู้สึกว้าว แต่ในโลกของการแปลจริงๆ คำถามคือ… มันจริงเสมอไปไหม? คำตอบคือ ไม่จำเป็น และบางครั้ง การพยายามใช้ภาษาสวยเกินไปอาจทำให้การแปล “ผิดหน้าที่” ของมันด้วยซ้ำ ⸻

1. แปลเก่ง คือแปล “ถูกเจตนา” ไม่ใช่แปล “สวยที่สุด”

การแปลที่ดีไม่ใช่การแต่งประโยคให้ดูหรู

แต่คือการถ่ายทอด

• ความหมาย

• เจตนา

• น้ำเสียง

จากต้นฉบับไปยังผู้อ่านปลายทาง ถ้าต้นฉบับเรียบ ตรง เป็นทางการ แต่ผู้แปลทำให้หวาน ละมุนเกินไป นั่นอาจเป็นการ “แปลเกินบทบาท” ⸻

2. ภาษาสวยในบริบทหนึ่ง อาจเป็นภาษาที่ผิดในอีกบริบทหนึ่ง

ประโยคเดียวกัน

ถ้าอยู่ใน

• เอกสารกฎหมาย

• คู่มือการแพทย์

• สัญญาธุรกิจ สิ่งที่ต้องการคือ

ความชัดเจน ไม่กำกวม ไม่ใช่ความไพเราะ ภาษาที่สวยเกินไปอาจทำให้เกิดการตีความผิด ซึ่งในงานแปลบางประเภท ถือว่าเป็นความผิดพลาดร้ายแรง ⸻

3. นักแปลไม่ใช่นักเขียน (แต่บางครั้งก็เป็นได้)

นักแปลมีหน้าที่หลักคือ “รักษาความหมาย” ไม่ใช่ “โชว์ลีลาภาษา” ในขณะที่นักเขียนมีอิสระในการเลือกคำ สร้างอารมณ์ และเล่นกับภาษา แน่นอนว่า งานแปลบางประเภท เช่น วรรณกรรม คอนเทนต์ หรือการตลาดต้องการภาษาที่สวย และลื่นไหล แต่ความสวยนั้นต้องเปลี่ยนความหมายจากต้นฉบับ ⸻

4. แปลสวย แต่ผิดโทน = แปลไม่เก่ง

ลองนึกภาพต้นฉบับเป็นข้อความสั้น ตรง สุภาพแบบเป็นกลาง แต่ฉบับแปลกลับเต็มไปด้วยคำอ่อนหวาน อ้อมค้อมผู้อ่านอาจรู้สึกดี แต่สารที่ผู้เขียนต้นฉบับต้องการสื่อกลับเปลี่ยนไป การแปลที่ดีต้อง “ซื่อสัตย์ต่อโทน” ไม่ใช่แค่ซื่อสัตย์ต่อคำศัพท์ ⸻

5. นักแปลที่เก่งจริงรู้ว่าเมื่อไหร่ควรใช้คำสละสลวย และเมื่อไหร่ควรหยุด

ความสามารถที่แท้จริงของนักแปลไม่ใช่การเขียนให้สวยได้แค่ไหน

แต่คือการรู้ว่า

• งานนี้ควรเรียบแค่ไหน

• งานนี้ควรตรงแค่ไหน

• และงานนี้ควรแต่งเติมได้หรือไม่ การเลือก “ไม่สวย” ในบางบริบทอาจเป็นการตัดสินใจที่เป็นมืออาชีพที่สุด ⸻ แปลเก่งคือใช้ภาษาได้ “เหมาะสม” ไม่ใช่ “สวยที่สุด” และไม่ใช่ “แรงที่สุด” แต่คือการเลือกคำที่พาผู้อ่านไปเจอความหมายเดียวกับต้นฉบับให้ใกล้เคียงที่สุดเท่าที่ภาษาอีกฝั่งจะพาไปได้ บางครั้งภาษาที่ดี คือภาษาที่เราแทบไม่รู้สึกถึงมันเลย และนั่นแหละคือฝีมือของนักแปลจริงๆ