ภาษาราชการ: ทำไมยิ่งเป็นทางการ ยิ่งอ่านยาก?

 ภาษาราชการ: ทำไมยิ่งเป็นทางการ ยิ่งอ่านยาก?

Credit: Canva.com

หลายคนเคยเปิดอ่านประกาศ หนังสือราชการ หรือเอกสารทางหน่วยงาน แล้วพบว่าต้องอ่านซ้ำหลายครั้งกว่าจะเข้าใจเนื้อหาที่ต้องการสื่อ ทั้งที่เป็นภาษาไทยเหมือนกัน แต่เมื่ออยู่ในรูปแบบ “ภาษาราชการ” กลับให้ความรู้สึกซับซ้อน ห่างไกล และเข้าถึงได้ยากกว่าภาษาที่ใช้ในชีวิตประจำวัน คำถามสำคัญคือ เหตุใดภาษาราชการจึงอ่านยากกว่าภาษาทั่วไป ⸻

1. ประโยคยาว และมีหลายใจความในประโยคเดียว

ภาษาราชการมักรวมรายละเอียดหลายส่วนไว้ในประโยคเดียว เพื่อให้เนื้อหาครบถ้วน และรัดกุม เช่น “เพื่อให้การดำเนินงานดังกล่าวเป็นไปด้วยความเรียบร้อย และเกิดประโยชน์สูงสุดแก่ทางราชการ…” ลักษณะประโยคเช่นนี้ทำให้ผู้อ่านต้องจดจำข้อมูลจำนวนมากก่อนจะเข้าถึงใจความหลัก ส่งผลให้การทำความเข้าใจใช้เวลานานขึ้น ⸻

2. นิยมใช้คำนามแทนคำกริยา

ภาษาราชการมักเปลี่ยนคำกริยาให้เป็นคำนาม เพื่อเพิ่มระดับความเป็นทางการ เช่น

• ตรวจสอบ → การตรวจสอบ

• พิจารณา → การพิจารณา

• ดำเนินงาน → การดำเนินงาน แม้รูปแบบดังกล่าวจะดูสุภาพ แต่ทำให้ประโยคมีความหนัก และซับซ้อนโดยไม่จำเป็น ตัวอย่าง

มีการดำเนินการตรวจสอบเรียบร้อยแล้ว

ได้ตรวจสอบเรียบร้อยแล้ว ⸻

3. การไม่ระบุผู้กระทำอย่างชัดเจน

เอกสารราชการจำนวนมากหลีกเลี่ยงการระบุว่า “ใครเป็นผู้ดำเนินการ” เช่น “ได้มีการพิจารณาแล้วเห็นสมควรอนุมัติ” ผู้อ่านจึงต้องตีความเองว่า หน่วยงาน หรือบุคคลใดเป็นผู้ตัดสินใจ ซึ่งลดความชัดเจนของข้อความลง ⸻

4. การใช้คำเชื่อม และถ้อยคำเฉพาะทาง

ภาษาราชการยังคงใช้คำที่ไม่พบในบทสนทนาทั่วไป เช่น

• ทั้งนี้

• อนึ่ง

• ดังกล่าวข้างต้น

• จึงเรียนมาเพื่อโปรดทราบ แม้คำเหล่านี้ช่วยรักษารูปแบบทางการ แต่สำหรับผู้อ่านทั่วไปกลับเพิ่มขั้นตอนในการทำความเข้าใจเนื้อหา ⸻

5. ให้ความสำคัญกับความถูกต้องมากกว่าความอ่านง่าย

ภาษาราชการถูกพัฒนาขึ้นเพื่อใช้ในงานบริหาร และกฎหมาย ซึ่งต้องการความรอบคอบ ลดความคลุมเครือ และป้องกันการตีความผิดจึงมักเลือกใช้โครงสร้างภาษาที่ละเอียด และเป็นทางการ แม้จะแลกมาด้วยความอ่านยากก็ตาม ⸻ ภาษาราชการจำเป็นต้องอ่านยากหรือไม่? ในปัจจุบันหลายองค์กรเริ่มปรับการสื่อสารไปสู่แนวคิด “ภาษาชัดเจน” หรือ Plain Language ซึ่งยังคงความสุภาพและความเป็นทางการไว้ แต่ลดความซับซ้อนของประโยค เป้าหมายคือให้ผู้อ่านสามารถเข้าใจเนื้อหาได้ตั้งแต่การอ่านครั้งแรกโดยไม่ต้องตีความซ้ำ ⸻ สรุป ภาษาราชการอ่านยากไม่ได้เกิดจากความสามารถของผู้อ่าน แต่เกิดจากรูปแบบภาษาที่เน้นความเป็นทางการ และความครบถ้วนของเนื้อหามากกว่าความกระชับ การสื่อสารที่ดีในยุคปัจจุบันจึงไม่ใช่เพียงการใช้ภาษาที่ดูเป็นทางการ แต่คือการใช้ภาษาที่ชัดเจน เข้าใจง่าย และทำให้ทุกฝ่ายเข้าใจตรงกัน เพราะจุดประสงค์ที่แท้จริงของภาษาไม่ใช่เพื่อให้ดูซับซ้อน แต่เพื่อให้การสื่อสารเกิดความเข้าใจอย่างแท้จริง