ภาษามีผลกับนิสัยคนจริงหรือ?

ภาษามีผลกับนิสัยคนจริงหรือ?

Credit: Canva.com

เคยสังเกตไหมว่า คนบางวัฒนธรรมดูพูดตรง บางวัฒนธรรมพูดอ้อม บางสังคมให้ความสำคัญกับ “ฉัน” บางสังคมเน้น “เรา” คำถามคือ…

สิ่งเหล่านี้เกิดจาก “นิสัยคน” หรือ

เป็นเพราะ “ภาษา” ที่เขาใช้กันแน่? นักภาษาศาสตร์และนักจิตวิทยาถกเถียงเรื่องนี้มานานหลายสิบปี และคำตอบคือ… ภาษาอาจไม่กำหนดนิสัยทั้งหมด แต่มีอิทธิพลมากกว่าที่เราคิด ⸻

1. แนวคิดหลัก: ภาษาเป็นกรอบความคิด

หนึ่งในแนวคิดที่ถูกพูดถึงมากที่สุดคือ Sapir–Whorf hypothesis แนวคิดนี้เสนอว่า โครงสร้างของภาษา มีผลต่อวิธีที่ผู้พูดมองโลก และคิด ไม่ใช่ว่าภาษาบังคับให้เราคิดแบบเดียว แต่ภาษา ชี้นำ สิ่งที่เราสังเกต และให้ความสำคัญ ⸻

2. ภาษาอาจไม่สร้างนิสัย แต่ “หล่อหลอมพฤติกรรม”

นักวิชาการส่วนใหญ่ในปัจจุบันเห็นตรงกันว่า ภาษาไม่ได้สร้างนิสัยโดยตรง แต่ภาษา เอื้อต่อพฤติกรรมบางแบบ

ตัวอย่างเช่น

• ภาษาที่ต้องระบุระดับความสุภาพ → ผู้พูดมักระมัดระวังความสัมพันธ์

• ภาษาที่ไม่บังคับใช้คำสุภาพ → การสื่อสารดูตรง และเป็นกันเองกว่า นิสัยจึงไม่ได้เกิดจากภาษาอย่างเดียว แต่ภาษาเป็น “สภาพแวดล้อมทางความคิด” ที่เราซึมซับตั้งแต่เด็ก ⸻

3. ภาษาเปลี่ยนมุมมองต่อ ‘ตัวเอง’

ภาษาอังกฤษใช้คำว่า I บ่อยมาก ในขณะที่หลายภาษาในเอเชียสามารถละประธานได้โดยไม่ผิดไวยากรณ์

ผลที่เกิดขึ้นคือ

• ผู้พูดภาษาแบบเน้น “ฉัน” → เคยชินกับการแสดงตัวตน

• ผู้พูดภาษาที่ละประธาน → ให้ความสำคัญกับบริบท และผู้อื่นมากกว่า นี่ไม่ได้แปลว่าคนภาษาอังกฤษเห็นแก่ตัว แต่ภาษาเปิดพื้นที่ให้การแสดงออกแบบปัจเจกมากกว่า ⸻

4. ภาษา และความรับผิดชอบ

งานวิจัยพบว่า ภาษาบางภาษาเน้น “ผู้กระทำ” เช่น He broke the glass. ขณะที่บางภาษาเน้น “เหตุการณ์” เช่น The glass broke. ผลคือ ผู้พูดภาษาแบบแรกมีแนวโน้ม

ระบุความรับผิดชอบชัดกว่า

จำว่า “ใครทำ” ได้แม่นกว่า ภาษาอาจมีผลต่อวิธีที่เรามอง “ความผิด” และ “ความรับผิดชอบ” โดยไม่รู้ตัว ⸻

5. แล้วนิสัยส่วนบุคคลล่ะ?

สำคัญมากที่ต้องเข้าใจว่า

ภาษา ไม่ใช่ตัวกำหนดนิสัยทั้งหมด นิสัยของคนเกิดจาก

• วัฒนธรรม

• ครอบครัว

• การศึกษา

• ประสบการณ์ชีวิต ภาษาเป็นเพียงหนึ่งในองค์ประกอบ แต่เป็นองค์ประกอบที่เราใช้ทุกวัน ทุกประโยค ทุกความคิด ⸻

6. ภาษาเปลี่ยนได้ นิสัยก็ยืดหยุ่นได้

คนที่ใช้หลายภาษา (bilingual / multilingual) มักแสดง “บุคลิก” ต่างกันเล็กน้อยในแต่ละภาษา เช่น

• สุภาพขึ้น

• ตรงขึ้น

• กล้าแสดงออกมากขึ้น เพราะภาษาแต่ละภาษาพาเราเข้าสู่ “โหมดความคิด” ที่ต่างกัน ⸻ สรุป: ภาษามีผลกับนิสัยคนจริงหรือ? ภาษาไม่กำหนดนิสัย 100%

แต่ภาษา ชี้นำ วิธีคิด และพฤติกรรม

ภาษาเป็นกรอบที่เรามองโลกผ่านมันทุกวัน เราไม่ได้เป็นคนแบบนี้เพราะภาษา แต่เราก็ไม่อาจแยกตัวเราออกจากภาษาที่ใช้ได้ เพราะสุดท้ายแล้ว ภาษาไม่ใช่แค่สิ่งที่เราพูด แต่มันคือสิ่งที่เราคิดผ่านมันทุกวัน